Çocuk Disiplininde Ödül–Ceza Dengesi: “Üç ödüle bir ceza” ve kibar ama kararlı yaklaşım

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Üsküdar Üniversitesi NP Feneryolu Tıp Merkezi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, çocuk disiplininde ödül–ceza dengesinin nasıl kurulması gerektiğini anlattı. Kilit, “Ödül-ceza mekanizmasında unutulmaması gereken en önemli nokta, üç ödüle karşılık bir ceza olmasıdır. Esas olan ödül mekanizmasıyla gitmektir. Ama ödül rüşvete dönüşmemeli.” dedi. Yanlış cezalandırmalara bağırma, dövme ve aşağılamayı örnek gösteren Kilit, doğru yöntemin hak mahrumiyeti olduğunu vurguladı; küçük çocuklarda cezaların 3 günden uzun sürmemesi gerektiğinin ve disiplinin “kibar ama kararlı” şekilde verilmesinin altını çizdi.

Disiplin 3 yaşında başlar, yaşa uygun sürdürülür

Disiplinin 3 yaşından itibaren başladığını belirten Dr. Kilit, sürecin edimsel koşullandırma ilkeleriyle yürüdüğünü söyledi. Bu model, pekiştireçler (ödüller) ve cezalandırıcılar yoluyla davranışların artırılması veya azaltılmasını hedefler.

Hedef: Davranışı artırmak ya da azaltmak

“Burada önemli olan, çocuğun yapmış olduğu bir davranışın artırılması veya azaltılmasıdır.” diyen Kilit, pozitif pekiştireç örneği verdi:
“Çocuk yeni yemekleri tatmak istemiyorsa, evde pişen yemekten tattıktan sonra sevdiği yemekten küçük bir miktar vererek bu davranış pekiştirilebilir.”

Ödül rüşvete dönüşmemeli

Kilit, ödülün her durumda sunulmasının sakıncalarına dikkat çekti:
“Çocuğa bir şey yaptırmak için her zaman ödül verilmez; bu, rüşvete döner. Temel ilke ‘üç ödüle bir ceza’ dengesidir.”

Yanlış cezalar: Bağırmak, dövmek, aşağılamak

Pozitif ceza başlığı altında sık yapılan hataları sıralayan Kilit, “Adı pozitif olsa da istemediğimiz yöntemlerdir; çocuğu dövmek, bağırmak, aşağılamak, odasına kilitlemek ve saatlerce çıkarmamak gibi uygulamalar yanlıştır.”

Doğru cezalandırma: Hak mahrumiyeti

“Doğru ceza, hak mahrumiyeti şeklinde olmalı.” diyen Kilit, yetişkin dünyasından örnek verdi:
“Bir çalışan ay boyunca görevini yapmazsa kimse bağırıp dövmez; ücretini alamaz. Çocuk için de benzer mantık geçerlidir.”

Uygulama örneği (ekran süresi):

• Çocuğun günlük 30 dakikalık ekran süresi var.
• O gün kurala uymadı veya ödevini yapmadıysa, o günün ekran hakkı verilmez.
• Ertesi gün sorumluluğunu yerine getirirse, hak tekrar tanınır.

Süre sınırlaması: 3 günü aşmayın

Kilit, özellikle küçük çocuklarda cezaların 3 günden uzun sürmemesi gerektiğini vurguladı:
“Çocuk, daha uzun cezalarda neden cezalandırıldığını unutabilir. Bu yüzden süre kısa, ilişki açıklayıcı ve tutarlı olmalı.”

Üslup esastır: Kibar ama kararlı

Disiplinin duyarlılıkla ve netlikle uygulanması gerektiğini belirten Kilit, “‘Kibar ama kararlı’ burada anahtar ifadedir.” diyerek ebeveynlere, kuralı sakin bir dille açıklayıp sonuçlarını tutarlı şekilde sürdürmelerini önerdi.